Vervuild drinkwater

Datum: 16-09-2009

Wellicht bent u terughoudend in het gebruik van medicijnen, omdat u vindt dat dat beter is voor uw gezondheid. Maar helaas heeft u het medicijngebruik niet helemaal zelf in de hand. Tenzij u uw eigen waterbron heeft, zult u ongewild en ongeweten dagelijks een dosis geneesmiddelen binnenkrijgen. Hoe? Door het drinkwater. In elk glas kraanwater zitten regelmatig resten van farmaceutische middelen.

Vervuild drinkwater
Wellicht bent u terughoudend in het gebruik van medicijnen, omdat u vindt dat dat beter is voor uw gezondheid. Maar helaas heeft u het medicijngebruik niet helemaal zelf in de hand. Tenzij u uw eigen waterbron heeft, zult u ongewild en ongeweten dagelijks een dosis geneesmiddelen binnenkrijgen. Hoe? Door het drinkwater. In elk glas kraanwater zitten regelmatig resten van farmaceutische middelen.

Jaren geleden was er veel ophef over het feit dat er resten van de anticonceptiepil in het drinkwater terechtkwamen (zie kader). Die vrees voor vervuiling van het drinkwater omvat nu medicijnen in het algemeen, omdat er in Europa en Amerika uit steekproeven gebleken is dat het kraanwater heel vaak vervuild is met veelgebruikte geneesmiddelen. Chloor in het water helpt niet, of kan de situatie zelfs verergeren.
 
Nederland
In Nederland heeft het Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu (RIVM) in samenwerking met het ministerie van VROM drinkwateronderzoek gedaan in 2003 en in 2007. Hieruit blijkt dat geneesmiddelen, vaker dan enkele jaren geleden, inderdaad in zeer lage concentraties in drinkwater en drinkwaterbronnen voorkomen. Volgens genoemde instanties zijn de hoeveelheden echter zo klein dat effecten op de volksgezondheid zijn te verwaarlozen.  

Ondanks de lage concentraties blijkt wel dat er tegenwoordig vaker geneesmiddelen in het drinkwater voorkomen dan in 2003. De medicijnen die toen werden aangetroffen, zijn ook in het onderzoek van 2007 aangetoond. Zo werden het vaakst de pijnstillers acetylsalicylzuur (aspirine) en fenazon aangetroffen, evenals het epilepsiemiddel carbamazepine. Incidenteel werden resten van het antidepressivum fluoxetine (Prozac) aangetroffen. Het synthetisch hormoon van de anticonceptiepil is niet aangetoond.
Om de verspreiding van menselijke en diergeneesmiddelen naar water te verminderen heeft het kabinet begin 2007 een pakket aan beleidsmaatregelen voorgesteld. Hiertoe behoren het beperken van geneesmiddelgebruik, het inzamelen en vernietigen van ongebruikte medicijnen, en het ontwikkelen van geneesmiddelen die beter worden opgenomen in het lichaam en makkelijker worden afgebroken in het milieu. Deze beleidsmaatregelen lijken nuttig en nodig om het watermilieu en het drinkwater nu en in de toekomst te beschermen tegen verontreiniging met medicijnen.

Hoe komen medicijnen in drinkwater?
Hoe komen die geneesmiddelen eigenlijk in het water? Dat komt bijvoorbeeld gewoon doordat mensen ze door het toilet spoelen. Ongelooflijk genoeg wordt die gewoonte in Amerika zelfs aangemoedigd door de aanbevelingen (van de FDA bijvoorbeeld) over het weggooien van ongebruikte medicijnen. Ook ziekenhuizen gooien in sommige landen resten vloeibaar geneesmiddel gewoon door de gootsteen.
De grootste bron van geneesmiddelen die zich via water verspreiden, is echter menselijke urine. Medicijnen worden namelijk niet helemaal door het lichaam opgenomen en uiteindelijk worden ze uitgescheiden in hun originele vorm dan wel in de vorm van een afbraakstof, ook wel metaboliet genoemd. Die stoffen komen in het waterzuiveringssysteem, de vloeibare vormen ervan worden behandeld en vervolgens meestal teruggevoerd naar de waterscheidingen. Het klinkt misschien wat onsmakelijk, maar dit is de manier waarop de meeste mensen hun drinkwater krijgen. In delen van Londen bijvoorbeeld is het kraanwater wellicht al door de nieren van vijf mensen geweest.
 
Duitsland
Elders in Europa zien we hetzelfde verschijnsel. ‘Meer dan 80 stoffen, geneesmiddelen en verschillende metabolieten ervan zijn gemeten in het water,’ zeggen Duitse experts. ‘In een aantal gevallen zijn [deze] ook gemeten in monsters uit drinkwater’.
De Duitse rivieren zijn bijvoorbeeld vervuild met ‘aanzienlijke concentraties’ van middelen als ibuprofen, carbamazepine, fenazon, diclofenac, beta-blockers, antibiotica en zelfs contrastmiddelen voor röntgendiagnostiek. Vaak zijn die vervuilingen ‘hardnekkig en zeer mobiel, [en] te volgen van gemeentelijke zuiveringsinstallaties tot in het drinkwater,’ aldus een betrouwbaar onderzoek. Een voorbeeld is clofibraat, een metaboliet van een geneesmiddel, dat ‘zeer hardnekkig’ in het drinkwater van Berlijn aanwezig is.
 
Italië
In delen van Italië is het nog erger. In het Lago Maggiore werd bij recente toxicologische metingen carbamazepine, sulfamethoxazol, gemfibrozil en benzafibraat gevonden evenals grote hoeveelheden bestrijdingsmiddelen en surfactanten. Het slechte nieuws was dat de lokale zuiveringsinstallatie deze stoffen er allemaal niet uit gehaald had, aangezien de concentratie ervan bijna even hoog was in het drinkwater, ‘waaruit blijkt hoe weinig effectief zandfiltratie en chloortoevoeging zijn’. Inmiddels geeft men toe dat de twee standaardmanieren om water te zuiveren – chloortoevoeging en filtratie – er meestal niet geneesmiddelen uit weten te halen.
 
Eigen water zuiveren
Wilt u het zekere voor het onzekere nemen, en uw eigen water zuiveren, dan kunt u uit verschillende manieren kiezen.

• Filterkannen vormen de eenvoudigste en goedkoopste manier om water zuiverder te maken. De meeste bestaan uit twee componenten: een filter met koolstofdeeltjes die vervuilende stoffen opnemen en een ander filter dat bestaat uit een rooster waarin de ionen van mineralen worden gebonden zodat ze uit het water gehaald worden. Het probleem is dat deze kannen niet honderd procent effectief zijn. Volgens Brita, de grootste fabrikant van deze kannen, verwijderen hun filters slechts 85 procent van de chloorresten en 70 procent van de pesticiden (en verwijderen ze sommige geneesmiddelen wel en andere niet).

• Ingebouwde filters worden meestal onder de gootsteen bevestigd met een eigen kraan boven de gootsteen. Een van de grootste fabrikanten hiervan in Engeland is Pozzani. Zij maken een koolfiltratieset die op de aanvoer wordt geplaatst, waarvan ze beweren dat hij cryptosporidia verwijdert, tot 90 procent van de bestrijdingsmiddelen en 99 procent van de chloorresten. In Nederland zijn dergelijke filters verkrijgbaar op websites als vitalitool.nl en watercool.nl. Eveneens verkrijgbaar is de Quooker, een kraan die kokend water levert uit een reservoir en die eveneens een filter heeft.

• Omgekeerde osmose is een geavanceerder inbouwsysteem met een navenant prijskaartje. Hiervan wordt beweerd dat het honderd procent van de chloorresten en bestrijdingsmiddelen elimineert. Een probleem is dat het ook gezonde mineralen uit het water filtert.

• Destillatie verwijdert alles, inclusief elke mogelijke molecuul die smaak oplevert. Er zijn kleine destilleerapparaatjes voor op het aanrecht verkrijgbaar, maar ze worden vrijwel alleen verkocht aan mensen met een ernstig verminderd immuunsysteem aangezien de meeste mensen niet houden van gedistilleerd water, waar kraak noch smaak aan zit. Belangrijker is dat er ook geen natuurlijke mineralen meer in zitten, wat tot gezondheidsproblemen kan leiden. Door een tekort aan mineralen in het drinkwater kunnen hartaandoeningen, neurodegeneratieve ziekten en bepaalde vormen van kanker ontstaan.

(zie Medisch Dossier, nr. 2, jrg. 9 - februari 2007)

 

Tweet